|
Bir yaprağın rengini belirleyen esas faktör, "karotenoid"
adı verilen renk pigmentleridir (Havucun turuncu
rengini veren b-Karoten gibi). Birçok çeşidi
olan bu pigmentler, farklı özel renklere
sahiptirler ve yapraklarda her zaman
mevcutturlar. Bu pigmentlerin kendilerine has
renklerini özellikle sonbaharda görmemizin
nedeni ise, soğuk nedeniyle klorofil sentezinin
durmasıdır. Ancak soğuğun farklı derecelerde
bitki üzerinde etkili olması, bitkinin türü ile
de ilişkilidir. Ayrıca bitki bünyesinde
depolanan su miktarı da, yaprağın renk kalitesi
üzerinde etkilidir. Bitkinin depoladığı su,
özellikle kış aylarında kullanılır. Çoğu bitki,
depoladığı suyu daha etkin bir biçimde
kullanabilmek için ve fazladan su kaybını da
önelemek için, kış aylarında yapraklarını döker.
Dökülecek olan yapraklarda ayrıca, bitkinin
çeşitli metabolik atıkları da bulunur.
Yaprakların dökülmesi ve yapraklardaki renk
değişiminin bir diğer nedeni de yine bitki
bünyesinde bulunan etilen gazının ve "oksin" adı
verilen hormonlarının normal dengelerinde
görülen değişimlerdir. Havaların soğuması ile
birlikte oksin seviyesinde görülen düşüş ve
etilen gazı miktarındaki artış, bitki
enzimlerinin selülozu sindirmesine neden olur ve
böylece yaprak, gövdeden ayrılır. Soğuk dışında
buna etki eden faktörler ise, günlük güneş ışığı
miktarı, nem oranı, bitki bünyesinde depolanmış
olarak bulunan su miktarı ve rüzgardır.
İğne yapraklı ağaçların (çamgiller) yapraklarını
çok az miktarda ve yavaş yavaş dökmelerinin
nedeni ise, yaprak yüzeylerinin geniş olmaması
nedeniyle bu faktörlerden daha az etkilenmeleri
ve yapraklardan su kaybının da oldukça düşük
olmasıdır.
İlave bilgi
Ağaç nedir?
oyu en az 5 metre, çapı da 10 cm'den aşağı
olmayan, dal sürgün ve yapraklarının oluşturduğu
tepe tacını tek bir gövde üzerinde taşıyan, her
yıl çap artımı yaparak kalınlaşan, sürgün
vererek boylanan, hücrelerinin büyük bölümü
odunlaşmış olan, uzun ömürlü bitkilere AĞAÇ
denir...
Bir ağaç; temel olarak kök, gövde, dal ve yaprak
olmak üzere 4 ana organdan oluşur. Bu organların
biçim, boyut, yoğunluk, hacim, ağırlık, boy,
çap, yıllık artım gibi özellikleri ağacı
biçimlendiren temel özelliklerdir...
Bir ağacın yaşayıp gelişebilmesi için; ışık,
sıcaklık, CO2, O2, su ve mineral madde
gereklidir.
Ağaçların; topraktan su ve mineral maddelerini,
havadan ise karbondioksiti almak, güneş
enerjisini kullanarak organik madde üretmek,
havaya oksijen vermek, canlılara besin ve
barınak sağlamak gibi çok önemli işlevleri
vardır. Ağaçlar bu işlevleri yerine getirirken
çevrelerindeki canlı ve cansız tüm varlıklarla
karşılıklı olarak birebir ilişki ve etkileşim
halindedirler. Bu yüzden ağaçlar içinde
bulundukları ekosistemler için vazgeçilmez
elemanlardırlar. Ağaçların yok olması; yaşama
ortamının bozulması ve iklimin olumsuz yönde
etkilenmesi ve devamında yaşam zincirinin
kopması, en sonunda da tüm yaşamın yok olması
anlamına gelir...
Ağaçlar ışık, yer, su ve mineral maddeler
yüzünden birbirleriyle amansız bir rekabet
içerisine girerler. Bu rekabette baskın
çıkabilmek ve dolayısıyla hayatta kalabilmek
için tepe ve köklerini hızla geliştirmeye
çalışır, gölgeye dayanıklı yaprak üretir,
işlevini kaybeden organlarını (yaprak - dal -
kök) terkeder, rakiplerini gölgeleyerek
altetmeye çalışırlar. Bazı ağaç türleri (ceviz,
meşe, huş, dişbudak, ıhlamur gibi..) kök ve
yapraklarından salgıladıkları sıvı ve gazlarla
komşu bitkilere zarar bile verebilirler...
Kaynak:
Tübitak Bilim
ve Teknik Dergisi |
