|
· Retinoik Asit (Hücre göçü ve farklılaşması, iskelet-kas
ve sinir sistemlerinin düzgün şekilde gelişimi
için gerekli)
· Amino asitler
· Nükleik asitler
(Ribonükleik asit ve Deoksiribonükleik asit)
· Fosforik asit (Nükleik
asitlerin yapısında yer alır)
· Yağ asitleri: Oleik
asit, Stearik asit, Arakidonik asit, vs..
· Folik asit (Alyuvar
sentezinde görevli)
· Laktik asit (Kas doku
oluşumu sonrasında glikoliz son ürünü)
· Pirüvik asit (Glukozun
sitoplazma içindeki yıkım ürünü)
· Siyalik asit (=
Nöraminik asit) (Hücre zarı yüzeyinde yer alır)
· Pantotenik asit (B3
vitamini: anneden alınır)
· Askorbik asit (C
vitamini: anneden alınır)
· Nikotinik asit (niasin)
Glikolizde (TCA
döngüsünde) yer alan asitler:
· Oksaloasetik asit
· Fümarik asit
· Sitrik asit
· İzositrik asit
· Süksinik asit
· Ketoglutarik asit
· Cis-akonitik asit
Bağ doku ana maddesi
oluşumunda yer alan asitler:
· Hyalüronik asit
· Glukuronik asit
· İduronik asit
· Ünorik asit
Sinir sisteminde
nörotransmitter madde özelliği taşıyan asitler:
· Gamma aminobütrik asit
(GABA)
· Glutamik asit
· Aspartik asit
İlave bilgi
Asitler, suyla
hidrojen iyonları üreten hidrojen
bileşimleridir. Hidrojen iyonları çözeltiyi
asidik yapar. Asitler turnusol kağıdına kırmızı
renk verir. Eski Türkçe'de hamız, ve bazı
kaynaklarda da ekşit denir.
Gıdaların çoğu asit içerir. Limonda sitrik asit,
sirkede ise asetik asit bulunur. Farklı asitler,
limona, sirkeye, ekşi elmaya ve şerbete keskin
tadını verir. Aküler, sülfürik asit; midedeki
sindirim sıvıları, hidroklorik asit içerir.
Asitler, suda eridiğinde hidrojen iyonları (H+)
üreten madde çözeltileridir. Asit maddelerin
çoğu, saf katılar, sıvılar ya da gazlar olarak
bulunsa da, sadece suda eridiğinde asit gibi
tepki verir.
Asitler başlıca
iki grupta toplanabilirler:
İnorganik asitler
Minerallerden ve metal olmayan maddelerden
yapılan asitlere, inorganik asitler adı verilir.
Yaygın inorganik asitler arasında, sülfürik asit
(H2SO4), hidrojen klorür (HCl), nitrik asit ve
fosforik asit (H3PO4) yer alır. Endüstri her yıl
bu asitlerden milyonlarca üretir. Bunlar
plastik, lif, gübre, boya kimyasallarının
yapımında kullanılır. Konsantre inorganik
asitler çok aşındırıcıdır. Cilde zarar verebilir
ve diğer metallerin içinde hızla eriyebilirler.
Hidroflorik asit (HF), camın yapısını bozarken
diğer inorganik asitler cam için tehlikeli
değildir.
Organik asitler
Bitkiler ve hayvanlar, organik asitler adı
verilen çeşitli asidik karbon bileşimleri
üretir. Bunların çoğu zararsızdır; meyveler ve
diğer yiyeceklere tat verir. Organik asitler
yapıları karbon iskeletine dayalı asitlerdir.
Formik, asetik, propiyonik, bütirik, fumarik,
sorbik, sitrik ve malik asit gibi asitler ve
bunların tuzları başlıca organik asitlerdir.
Doğada saf olarak bitkisel ve hayvansal
organizmada bulunabilirler ve ayrıca doğal
yollardan elde edilebilirler. Hayvan vücudunda
kullanılıp, metabolize olduktan sonra
karbondioksit ve suya okside olurlar.
Dolayısıyla canlı organizma için herhangi bir
sağlık sorunu yada bir risk oluşturabilecek
hiçbir kalıntı bırakmazlar. Bu özellikleri
nedeniyle organik asitler günümüzde gerek
karÇçĞbüyütme faktörlerinin hayvan beslemede
kullanımının yasaklanmasından sonra
antibiyotiklerin yerini alabilecek çok güçlü bir
alternatif olması nedeniyle günümüzde büyük bir
popülarite kazanmışlardır.
Asitlerin özellikleri
* Tadları ekşidir.
* Sulu çözeltileri elektirik akımını iletir.
* Mavi turnusol kağıdının rengini kırmızıya
çevirirler.
* Metallerle tepkimeye girerek tuz+H2
çıkartırlar.
* Suda çözündükleri zamanki iyonlaşma
miktarlarına göre:
o Kuvvetli (tamamen iyonlaşan)asitler (örn:HCl)
o Zayıf (tamamen iyonlaşamayan) asitler
(örn:CH3COOH) olmak üzere ikiye ayrılırlar.
Bazı asitler ve kullanıldıkları yerler
* Formik asit: karıncada bulunan asittir.
* Asetik asit: sirkelerde bulunan asittir.
* Malik asit: elmada bulunur.
* Laktik asit: yoğurtta bulunan asittir.
* Strik asit: limonda bulunur.
* Tartarik asit: üzümde bulunur.
* Bütirik asit: tereyağında bulunur.
* Karbonik asit: gazozda bulunur.
* Oleik asit: zeytin yağında bulunur.
Kaynak:
Tübitak Bilim
ve Teknik Dergisi |
