|
Niçin mantık hataları yaptığımızın birçok nedeni
olabilir. Bu nedenle de sorunuz aslında oldukça
geniş bir yelpazeyi kapsıyor. Burada, kısaca püf
noktalara değinmeye çalışalım. Öncelikle
herhangi bir konu ya da soru(n) üzerine kafamızı
yoruyorken bilgileri uzun süreli bellekten
çağırarak kısa süreli bellekte işlemlediğimizi
hatırlamakta yarar var. Söz konusu bellek
olduğundaysa öğrenmenin rolü kuşkusuz büyük önem
kazanıyor. Herhangi bir konu üzerine mantıksal
çıkarımlar yapabilmemiz için öncelikle üzerine
düşündüğümüz konu hakkında geniş ve sağlam bir
bilgi birikimine sahip olmamız gerekiyor.
Dolayısıyla zamanında bilgileri nasıl
kodladığımız, ne kadar zaman ve emek
harcadığımız, konunun her bir elemanı arasındaki
ilişkileri görebilmek adına ne kadar uğraş
verdiğimiz, o konu hakkında sınandığımızda
göstereceğimiz performanstaki başarıyı da doğru
yoldan etkiliyor. Öyleyse bir konuda mantık
hatası yapmamızın ilk koşulu, o konuyu mutlaka
çok iyi irdelemiş ve öğrenmiş olmamız. Çünkü
gelişigüzel yapılmış okumalar ve çalışmalar,
sonrasında pek çok yanlışa neden olabiliyor.
Mantık çıkarımlarını doru bir şekilde
gerçekleştirebilmemizin ikinci koşuluysa
deneyim. Kimi psikologlar (özellikle de
davranışçı ekolden gelenler) psikolojiyi deneyim
bilimi olarak tanımlarlar.
Bunun nedenini açıkça
görebilmemiz içinse sistemi iyi tanımamız
gerekir: İnsan sistemi, yukarıdan aşağıya ve
aşağıdan yukarıya mekanizmalarca kontrol
ediliyor. Bu noktada sistemin “yukarıdaki”
noktası beyinken “aşağı” adı verilen elemanlar
duyu organlarından sinir sistemiyle beyne
iletilen duyu bilgilerini ve bu sistemi
kapsıyor. Bir uyarana karşı vereceğimiz bir
yanıt söz konusu olduğunda hem duyu
organlarından gelen bilgi, hem de beynin önceki
yaşantılardan edindiği dünya bilgisi
harmanlanarak ortak bir çözüme varılıyor. İşte
deneyimler, bu genel dünya bilgilerinin
oluşumunda büyük rol üstleniyorlar. Bir de
pratik etkisi var elbette. Bir konu hakkında ne
kadar pratik yapmışsak, tepki süremiz düşüyor ve
daha doğru kararlar verebiliyoruz. Çünkü birkaç
adım sonrasını görebilmek daha kolay oluyor. Bu
iki temel etkenden sonra, biraz da o anki
durumumuzu değerlendirmemiz doğru olacaktır.
Örneğin, günün hangi saatinde olduğumuz,
biyolojik döngünün hangi evresinde yer
aldığımız, açlık ve susuzluk durumumuz, herhangi
bir kimyasalın, ilacın etkisinde olup
olmadığımız, dikkatimizi konuya ne denli
verebildiğimiz vb… pek çok etmen o anki mantık
çıkarımlarımızın gücünü etkileyebilir.
İnci Ayhan
İlave Bilgi
Mantık nedir?
Mantık , Bilginin
yapısını inceleyen, doğru ile yanlış akıl
yürütmenin ayrımını yapmaya çalışan disiplin.
Önceleri bir felsefe dalıyken daha sonra
Matematik ve Bilgisayar Biliminin de parçası
haline gelmiştir. Mantığa en büyük katkıları
Aristoteles ve Gottlob Frege yapmıştır.
Basit bir örnek: Eğer bütün insanlar memeli ise,
ve Aristoteles insan ise, Aristoteles da
memelidir.
Kaynak:
Tübitak Bilim
ve Teknik Dergisi |
